“KAZANDIM SANDIM AMA KAYBETTİM”: ALKOL, KUMAR AŞERMESİ VE KAZANCA YAKIN KAYIPLARIN KUMAR BAĞIMLILIĞINDAKİ ARACI ROLÜ
Bu çalışma, Prof. Dr. Lut Tamam danışmanlığında yürütülen ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti tarafından desteklenen doktora tezimin özetidir. 6. Global Davranışsal Bağımlılıklar Kongresi’nde (13-14 Mayıs 2025, İstanbul Wowotel) İngilizce poster bildiri olarak sunulmuştur.
Yıllarca bu sorunun peşinde koştum: Kumar oynayan bir kişi neden durduramıyor kendini? Neden “son bir kez” kararı tekrar tekrar bozuluyor? Ve alkol bu tablonun neresinde duruyor?
Bu sorular, yalnızca akademik bir merakın değil, bağımlılık alanında yıllarca sahada çalışmanın ve her yaştan, her kesimden insanın deneyimlerine tanıklık etmenin ürünü. Doktora tezim tam da bu sorulara yanıt aramak için tasarlandı.
Araştırmanın Arka Planı: Üç Kavram, Bir Tablo
Bu araştırmanın merkezinde birbiriyle bağlantılı üç kavram var.
Kazanca yakın kayıp (near miss): Kaybedilmiş ama kazanmaya çok yaklaşılmış gibi hissettiren bir sonuç. Slot makinelerinde yan yana gelen iki 7 sembolü ya da bahis kuponu üzerindeki “neredeyse” hissi buna örnek verilebilir. Bu deneyim, kumara devam etme güdüsünü güçlü biçimde ateşliyor — gerçekte kayıp olsa bile.
Kumar aşermesi: Henüz oynamadan önceki yoğun, baskılayıcı oynama isteği. Bağımlılığı besleyen ve sürdüren en kritik psikolojik mekanizmalardan biri.
Alkol: Kumar ve alkol kullanımının sıklıkla bir arada görüldüğü literatürde belgelenmiş. Ancak bu birlikteliğin ötesinde, alkolün kumar bağımlılığı üzerinde nasıl bir aracı rol oynadığı — yani kazanca yakın kayıp ve aşerme ile kumar bağımlılığı arasındaki ilişkiyi nasıl derinleştirdiği — o güne kadar hiç incelenmemişti.
Araştırmayı Kimlerle Yaptık?
Türkiye genelinde 18 yaş üzeri 1.066 yetişkin araştırmaya katıldı. Katılımcıların %65’i erkekti. Örneklem iki gruba ayrıldı: Kumar oynayan bireyler (n=373) ve kontrol grubu (n=693).
Dört farklı ölçme aracı kullandım: Kumar Oynama Bozukluğu Tarama Testi, Kazanca Yakın Kayıp Ölçeği, Kumar Aşerme Ölçeği ve BAPİRT-Alkol Testi. Aracılık analizleri için Hayes’in PROCESS makrosu (Model 4) uygulandı.
Ne Bulduk?
Kumar sorunu olan bireyler, alkol açısından ciddi biçimde daha yüksek risk altında. Kumar oynayan bireyler, oynamayanlara kıyasla alkol kullanma ihtimalinin 7,2 kat ve alkol kullanım bozukluğu geliştirme ihtimalinin 3,3 kat daha yüksek olduğu saptandı. Bu tek başına çarpıcı bir bulgu.
Kazanca yakın kayıp, kumar güdüsünü güçlü biçimde artırıyor. Analiz, kazanca yakın kayıp deneyiminin kumar oynama motivasyonunu istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırdığını ortaya koydu (β=0,42, p<0,01). Yani “neredeyse kazanmıştım” hissi, oynamaya devam etme kararını somut olarak besliyor.
Kumar aşermesi, bağımlılık şiddetini artırıyor. Kumar aşerme düzeyi arttıkça kumar oynama bozukluğunun ağırlığı da anlamlı biçimde yükseliyor (β=0,38, p<0,01).
Ve asıl soru: Alkol bu ilişkilerde ne yapıyor?
İki ayrı aracılık analizi net bir tablo ortaya koydu:
Kazanca yakın kayıp → Alkol → Kumar Oynama Bozukluğu: Kısmi aracılık (β=0,18, p<0,05)
Kumar Aşermesi → Alkol → Kumar Oynama Bozukluğu: Kısmi aracılık (β=0,15, p<0,05)
Başka bir deyişle alkol, hem kazanca yakın kayıp deneyiminin hem de kumar aşermesinin kumar bağımlılığı üzerindeki etkisini güçlendiriyor. Alkol bu süreçte bir katalizör işlevi görüyor — zaten var olan riskleri büyütüyor, zaten güçlü olan dürtüleri daha da dayanılmaz kılıyor.
Erkekler ve yüksek gelir grubundaki bireyler bu etkilerden orantısız biçimde daha fazla etkileniyor.
Bu Bulgular Klinik Pratikte Ne Anlama Geliyor?
Bu araştırmanın en kritik mesajı şu: Kumar bağımlılığının tedavisinde alkol kullanımını görmezden gelmek, tablonun önemli bir parçasını eksik bırakmak demek. Alkol azaltma stratejilerinin kumar bağımlılığı müdahalelerine entegre edilmesi, tedavi etkinliğini artırabilecek önemli bir adım.
Politika açısından ise yüksek riskli demografik grupları — erkekleri, yüksek gelirli bireyleri, alkol kullanan kumarbazları — hedefleyen önleme kampanyalarına öncelik verilmesi gerekiyor.
Gelecek araştırmalar için de bir kapı açılıyor: Dopamin yolları gibi biyolojik mekanizmaların ve psikososyal aracıların bu tabloya katkısı daha ayrıntılı biçimde incelenmeli.
Son Söz
Kazandım sanıp kaybetmek, oynamak için yanıp tutuşmak ve bu ikisinin arasında sessizce köprü kuran alkol… Bu araştırma, kumar bağımlılığının görünmeyen mekanizmalarından birini ilk kez sayısal olarak gözler önüne seriyor.
Bu tez, benim için sadece bir akademik çalışmanın ötesinde bir anlam taşıyor. 1995’te geçirdiğim kaza ve ameliyat masraflarının o dönem bir kumar işletmecisi tarafından karşılandığını öğrendiğimde, yıllarca bu bilgiyle yaşadım. Sonunda anladım: o para boşuna gelmemişti. Bu alanda çalışmak benim için bir zorunluluk haline geldi.
Bu araştırma, Çukurova Üniversitesi Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü’nde Prof. Dr. Lut Tamam danışmanlığında hazırlanan doktora tezimin özetidir. Türkiye Yeşilay Cemiyeti tarafından desteklenmiştir.